Naar Fort Java

 

Wie op een doordeweekse dag Amersfoort nadert, kan bij gunstige wind van verre Java ruiken. Ter hoogte van Baarn raakt de reiziger verzeild in een wolk van Oosterse aroma’s. De ondoorgrondelijke geuren van sambal oelek, ketjap, ketoembar voeren hem mee naar de ongehaaste dagen van weleer, toen Djakarta nog gewoon Batavia heette, een riksja een grijpstuiver kostte en de toean in ere werd gehouden.

Lang duren deze overpeinzingen niet, want al gauw passeren we het bedrijf dat de zinsbegoocheling veroorzaakt. Een bovenmenselijk silhouet van een inlandse vrouw, roerend in een vijzel, beheerst de fabrieksgevel. Zij belichaamt de geneugten van de Indische rijsttafel. Maar tegelijkertijd is zij een van stille kracht vervulde wraakgodin. Haar donkere gestalte, opdoemend uit een helgeel fond, symboliseert de ondergang van een wereldrijk, waaraan wij, de nazaten, voornamelijk culinaire herinneringen bewaren.

Het verleden van een volk leeft voort in zijn handelsmerken. En ontegenzeggelijk doet het ons wat, het tempo doeloe-plaatje op een pakje Javaanse Jongens. We zien een glimp van het verloren paradijs, waar bedienden het leven veraangenaamden terwijl de Hollander fortuin maakte. Met de gedachte dat koning Willem III overzee schatten vergaarde in de opiumhandel bereiken we Apeldoorn.

Daar, in de bossen rond paleis Het Loo, liet deze monarch, om zijn liederlijke levenswandel bijgenaamd Koning Gorilla, rond 1880 Fort Java opwerpen, ons reisdoel. Trouw woonde hij, die zich tot zijn spijt als militair nooit had kunnen ontplooien, er de oefeningen bij van het korps Koninklijke Scherpschutters van de Veluwe. Hier bulderde de oude vorst, heerser over tachtig miljoen onderdanen, zijn bevelen in de wind.

We openen het wildhek en betreden de Kroondomeinen. Onder een grijze hemel, waaruit een motregentje valt, volgen we het bospad naar Fort Java. Lezer, mijd die plek! Er wacht u alleen teleurstelling. Op de open ruimte tussen de sparren, omzoomd door de overblijfselen van wat ooit fiere wallen waren, is nu een picknickplaats ingericht. Een ruwhouten eethoek biedt uitzicht op een vuilnisemmer. Sinaasappel-schillen kleuren de historische grond.

Gelukkig de reiziger die op een doordeweekse dag Amersfoort nadert. Hij kan bij gunstige wind van verre Java ruiken.

© 2004 Kaplan
© 2004 Kaplan